VIDEOREPORTAGE / ACHTER DE SCHERMEN

Winnaar Taalunie Toneelschrijfprijs 2009 voor beste nieuwe Nederlandstalige stuk.

Selectie Theater aan Zee (TAZ# 2010) in Oostende, op 1 en 2 augustus 2010.

Stel je het eind van de wereld voor. Een kapotgeschoten landschap, vlak voor een strenge winter. Geen gebouw dat nog rechtstaat, geen instelling die nog werkt. Op straat vrees voor rebellen, aanslagen, een bevolking die niet weet waaraan of waaraf. Een Amerikaans-Britse bezettingsmacht die dat alles onder controle poogt te houden. En een juridisch systeem op gang probeert te brengen.

Het is een situatie die ons bekend voorkomt, maar die zich veel dichter bij huis, in een even acute vorm heeft voorgedaan als vandaag in Irak of Afghanistan.
Hitler is dead, I repeat, Adolf Hitler is dead. Dat was de opening van de nieuwsflash van de BBC op 1 mei 1945. Alle kranten kopten met dezelfde titel. Er bestaan honderden foto’s van Tommy’s en GI’s die deze voorpagina’s juichend de lucht insteken. Hitler is dood. De oorlog is voorbij. Al snel vallen Goering en Speer in handen van het Westen. De As van het Kwaad is overwonnen, de wereld ligt in puin. Er moet aan een opkuis begonnen worden, en schuldigen moeten worden gestraft. In Neurenberg kan het echte werk nu pas beginnen.

Zolang Hitler nog leefde, was Winston Churchill de mening toegedaan dat de Duitse kopstukken moesten worden gearresteerd en binnen de zes uur standrechtelijk geëxecuteerd. Churchill vreesde immers dat Hitler een proces naar zijn hand zou zetten en er als een vedette zou uitkomen. Nu de dictator zich van het leven heeft beroofd, kunnen de VS de Britse premier ervan overtuigen aan een internationaal tribunaal mee te werken.

Toch stelt zich een groot aantal problemen. In 1945 bestaat er niet zoiets als internationale wetgeving of rechtspraak, dus waarop moet de rechtbank zich beroepen? Op het feit dat de geallieerden hebben gewonnen en dus wel gelijk zullen hebben? Tijdens zijn kruisverhoor maakt Goering op gruwelijk scherpzinnige wijze brandhout van de aanklacht, de legitimiteit van de rechtbank en van de gevolgde redeneringen tijdens het proces. De ijdele lapzwans Goering ontpopt zich plots tot een meesterlijk debater. Maar ook andere beklaagden zoals architect Speer, rijksbankpresident Hjalmar Schacht en de christendemocraat Von Papen brengen de clichébeelden over het eenduidige nazi-Duitsland aan het wankelen. Door hun getuigenissen krijg je een inkijk in het mechanisme: hoe geraakten de voorwaarden vervuld waardoor de holocaust kon ontstaan? En hoe heeft het ‘Westen’ gewoon toegekeken?

Ook op het morele vlak stelt zich een probleem: rechtspraak gaat uit van een geproportioneerde straf. Maar wat als de misdaad zo gedisproportioneerd is? En hoe bestraf je een genocide, waaraan een groot deel van de bevolking medeplichtig is? Hoe bouw je zo’n land weer op en loods je het de democratie in?

Het zijn problemen en discussies die in Hitler is dood op het scherp van de snee worden gevoerd door vier jonge geallieerde medewerkers in Neurenberg. Tegen de achtergrond van een stad in puin, waar mensen leven in holen, pogen de vier een moraal te ontwikkelen voor de toekomst. Al brengt dat henzelf en hun land in nauwe schoentjes.

Tussen de beklaagden onderling ontstaan intussen spanningen en meningsverschillen. Want de overlevingsstrategie van de één, betekent het doodvonnis voor de ander. Hitler is dood. Maar de bittere erfenis die hij nalaat is enorm.

De voorstelling werd bij de première in mei unaniem lovend onthaald en stond de hele maand mei in de podium-top-3 van De Standaard. Door het Nederlandse vaktijdschrift De Theatermaker TM werd Hitler is dood uitgeroepen tot beste muziektheatervoorstelling van het jaar. In november en december ging Hitler is dood terug uitgebreid op tournee. De voorstelling is voorlopig enkel nog te zien op Theater aan Zee op 1 en 2 augustus 2010 in Oostende. Een nieuwe tournee volgt allicht in het najaar van 2011.

Boeiende voorstelling over de Neurenberg-processen. Wie heeft schuld, wie niet? De schrijver en regisseur Stijn Devillé zet u aan het denken. (Wouter Hillaert in De Standaard)

Hitler is dood is majestueus muziektheater dat een vlijmscherp portret van machtsmisbruik schetst. ****
(Els Van Steenberghe in Knack)

Hitler is springlevend. ’t Arsenaal en Braakland/Zhebilding leveren straf docudrama met ‘Hitler is dood’ **** (Liv Laveyne in De Morgen)

Rechtbankdrama dat zowel documentair als theatraal grote indruk maakt. Hitler is dood is sober geënsceneerd, waardoor de nadruk op de tekst komt te liggen, die niet enkel inhoudelijk maar ook ritmisch prachtig ineensteekt. *** (Evelyne Coussens in Zone Magazines)

Devillé heeft echt heel goeie acteurs bij mekaar gekregen. En ze zijn zeer goed geleid. Dat wordt allemaal heel goed en strak in de hand gehouden. Goed gespeeld, goed gezegd. Zonder pathos, zonder overdrijving. Puur theater. (Johan Thielemans op Klara)

Een uitgebreid patchwork waar de toeschouwer in kruipt als in een vuistdikke, degelijke en bij momenten razend spannende roman. Met Hitler is dood bereiken Stijn Devillé en zijn muziektheatergezelschap een nieuw hoogtepunt in hun oeuvre. (Ines Minten op Theatermaggezien.be)

De muziek is niet alleen versterkend en ondersteunend, de muziek stroomlijnt de voorstelling. Het resultaat is subliem. Dit is een sterke voorstelling die je blik verruimt, tot nadenken stemt en tot oeverloos napraten stimuleert. (Valerie Druart op CJP.be)

Tekst & regie: Stijn Devillé/ Muziek: Rudy Trouvé, Gerrit Valckenaers & Geert Waegeman/ Dramaturgie & research: Els Theunis & Ruth Mariën/ Spel: Warre Borgmans, Dirk Buyse, Kris Cuppens, Janne Desmet, Jos Geens, Pieter Genard, Maarten Ketels, Rik Van Uffelen & Sara Vertongen/ Vorm: Stef Depover, Anna Seniow

Coproductie ’t Arsenaal, in samenwerking met de Operadagen Rotterdam, met de steun van het Vlaams Fonds voor de Letteren